Nagroda im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej” honoruje dorobek artystyczny i wybitne osiągnięcia twórców ludowych, zespołów folklorystycznych, a także przyznawana jest badaczom, instytucjom, organizacjom wspierającym i popularyzującym rodzimą kulturę. Patronat nad nią sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Wiktor Chrzanowski, Toruń, 2010, fot. B.Olszewska

Dwadzieścia lat temu pożegnaliśmy Marię Znamierowską-Prüfferową, zmarłą 20 sierpnia 1990  roku w wieku 92 lat. W ostatnich latach życia nie przychodziła do Muzeum, jak to czyniła wcześniej wielokrotnie od czasu odejścia na emeryturę w 1972 r. Liczne były Jej odwiedziny z okazji imprez muzealnych oraz wernisaży wystaw. Nie zawsze, prawdę powiedziawszy, witaliśmy te wizyty z radością, gdyż Pani Profesor dodawała nam nowych zadań.

Orientowaliśmy się dobrze w pogarszającym się stanie zdrowia Pani Profesor, zwłaszcza  że niektóre osoby współuczestniczyły bezpośrednio w opiece nad Nią, w szczególności panie Lubomira Tyczyńska i Anna Dobrzyńska, a także Ewa Arszyńska. Jednakże ogólnie znana żywotność Pani Profesor nie pozwalała nam uwierzyć, że tym razem zbliża się najgorsze. Profesor zmarła w poniedziałek, 20 sierpnia o godz. 12.30, w szpitalu na ul. Batorego.

Do zbiorów muzeum zakupiono niedawno kilka pamiętników z lat 1914-1942. Tego typu przedmioty od bardzo dawna były popularne wśród tych, którzy chcieli zatrzymać w swej pamięci na dłużej ślady dawnych przyjaciół, uczuć, spotkań, wydarzeń. Już w średniowieczu do tzw. ksiąg rodowych wpisywali się domowi goście. Od XVI wieku w Album amicorum, czyli Albumach przyjaciół zamieszczono myśli filozofów, cytaty z poezji starożytnej. Na przełomie XVIII i XIX wieku szlachcianki i mieszczanki zaczęły prowadzić albumy zwane sztambuchami lub imionnikami. Popularne stały się wówczas krótkie wiersze przeznaczone do wpisania w pamiętnik. Ich autorami bywali często wielcy poeci: Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz, Aleksander Puszkin. Słynne były imionniki Maryli Wereszczakówny (ukochanej Adama Mickiewicza) i Salomei Bécu (matki Juliusza Słowackiego) z odręcznymi wpisami wielu sławnych osób. Pod koniec XIX wieku niemalże każda pensjonarka była właścicielką albumiku, w którym oprócz wierszyków i „złotych myśli” znaleźć można było rysunki, wklejone zasuszone kwiatki, a nawet pasma włosów.

Konserwacja „z drugiej strony”.
W Dziale Konserwacji Zbiorów Muzeum pracom konserwatorskim poddane zostały obrazy Marii Wnęk – malarki tworzącej własny niesamowity świat przeżyć i doznań duchowych. Kobieta żyła pod ogromną presją otoczenia, w ciągłym lęku o własne życie. Obawiała się ludzi, choć  uzyskiwała od wielu z nich pomoc i życzliwość. Należała do malarzy kręgu prymitywistów. Była artystką tzw. „wewnętrznej potrzeby”. Uwielbiała malować: to bardzo pomaga żyć i każdy z tego ma zadowolenie, tak jak ja…a  ja mam talent.

Klucz do tajemnic wszechświata w artystycznej wizji Józefa Lurki

Jednym z uczestników w ogólnopolskim konkursie na rzeźbę ludową o tematyce kopernikowskiej był artysta nieprofesjonalny Józef Lurka[1]. Rzeźbiarz zgłosił na konkurs płaskorzeźbę zatytułowaną Postać Kopernika, wykonaną w drewnie i barwioną akwarelami oraz tuszem.

Wybrane przykłady przedstawień Kopernika w sztuce nieprofesjonalnej ze zbiorów Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu

„Rodzina Kopernika”

Pierwszy etap powtórnego pochówku Mikołaja Kopernika, jaki odbył się w Toruniu w 537 rocznice jego śmierci, jest dobrym pretekstem do przypomnienia kolekcji sztuki ludowej i nieprofesjonalnej z przedstawieniami tego uczonego, jedynej takiej w Polsce i świecie, znajdującej się w toruńskim Muzeum Etnograficznym im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej.

 37 lat temu Muzeum włączyło się w obchody pięćsetlecia urodzin wielkiego astronoma, organizując ogólnopolski konkurs na rzeźbę ludową o tematyce kopernikowskiej. Mimo że temat konkursu był nowością dla tego typu twórczości, w konkursie wzięła udział imponująca liczba 220 rzeźbiarzy. Z nadesłanych przez nich 572 prac, 350 zaprezentowanych na pokonkursowej wystawie Mikołaj Kopernik w rzeźbie Ludowej stało się własnością Muzeum. Kolekcja ta w kolejnych latach wzbogaciła się jeszcze o kilkadziesiąt kolejnych przedstawień astronoma, rzeźbiarskich, ale i malarskich.