Ekspozycja w Centrum

	Chałupa kurna, 2. poł. XIX w., Laski, Bory Tucholskie Bardzo ciekawy przykład chaty kurnej, czyli budynku bez komina, bez przewodów dymowych. Dym z otwartego paleniska, na którym gotowano strawę, uchodził otworami dymnymi, znajdującymi się w szczytach dachu.
	Chałupa, poł. XIX w., Skórzenno, Kociewie Ekspozycja ilustruje warunki życia trójpokoleniowej rodziny. W izbie dziadków warsztat rogarski oraz malowane meble – skrzynia z 1864 r. oraz kredens z 1866 r. Izba młodych jest wyposażona w nowocześniejsze sprzęty z początku XX w., m.in. wertyko - rodzaj bieliźniarki.
	Kuźnia, 2. poł. XIX w., Jastrzębie, ziemia chełmińska Wnętrze warsztatu z paleniskiem i skórzanym miechem kowalskim wypełnione jest narzędziami używanymi przez kowala w zmaganiach z twardym żelazem. Są to przede wszystkim różnego rodzaju kowadła (w tym dwurożne datowane na 1846 r.), młoty, pilniki, gwintowniki, wiertarki, przyrządy pomiarowe oraz zestaw narzędzi do podkuwania konia.
	Zagroda z Kujaw Chałupa, przełom XVIII i XIX w., Rakutowo stodoła, 1806 r. (rekonstrukcja po pożarze w 2005 r.), Kowal budynek inwentarski, 2. poł. XIX w. (kopia), z Rakutowa spichlerz z Rakutowa, pocz. XIX w. Zagroda należała do bogatego gospodarza kujawskiego. W chałupie, w izbie pełniącej funkcję reprezentacyjną, znajdują się meble wykonane przez małomiasteczkowych rzemieślników. Okna ozdabiają papierowe firanki - wycinanki. Na ścianach oleodruki z końca XIX w. i obrazy o tematyce religijnej ozdobione girlandami papierowych kwiatów. Wiele tu rodzinnych fotografii, na jednej z nich jubilaci w dniu „Złotych Godów”, z pamiątkowymi laskami.
	Zagroda z Borów Tucholskich Chałupa ze stajnią, 1. poł XIX w., Sucha stodoła, pocz. XVIII w., Mikołajskie budynek inwentarski, pocz. XIX w., z Mikołajskie W okazałej podcieniowej chacie bogatego gospodarza zwracają uwagę malowana skrzynia i kredens z końca XIX w. Sień, gdzie przechowywano zapasy i produkty żywnościowe, wypełniona jest niezbędnymi w gospodarstwie sprzętami – np. dłubane niecki, dzieża do chleba, stępa do kaszy, waga, pieniek toporem do okrasy z, przyrząd do wieszania świń, a także nosidła do wody, pułapka na myszy, maglownica z wałkiem. Stodoła ze wsi Mikołajskie pochodzi z pocz. XVIII w. i jest jednym z najstarszych zachowanych obiektów drewnianego budownictwa gospodarczego w północnej Polsce.
	Zagroda z Kaszub Chałupa, pocz. XIX w., Męcikał Budynek inwentarski, pocz. XIX w., Kłodawa Ekspozycja ilustruje warunki życia wielopokoleniowej rodziny, gospodarującej na ok. 4 morgach ziemi dzierżawionej od gbura. Źródłem pozyskiwania pożywienia było także rybołówstwo jeziorne oraz zbieranie i suszenie grzybów, orzechów, owoców leśnych. Najstarsza kobieta w rodzinie (babcia) zajmowała się zielarstwem.
	Chałupa, koniec XVIII w., Granowo, Kaszuby Chata mieszkalna po przeniesieniu do skansenu adaptowana na „Karczmę u Damroki” Kierując się do wnętrza restauracji warto zatrzymać się w pewnej odległości i zwrócić uwagę na harmonijne proporcje wysokości ścian i dachu, ozdobny dwuprzęsłowy podcień oraz wzorzyste deskowanie szczytu dachu. W tak pięknie skonstruowanej architektonicznej kompozycji podcienia powstało miejsce, gdzie i dziś, tak jak przed laty, można odpocząć, pogawędzić i coś przekąsić.
	Wiatrak koźlak, 1896 r., Wójtówka, Kujawy Młyn wietrzny, udostępniony zwiedzającym w toruńskim Muzeum w 1991 r., należał do kilku pokoleń młynarzy z rodu Salomońskich. Właściciele byli dobrymi cieślami i konstruktorami, kupowali lub sami konstruowali nowe urządzenia, wprowadzali wiele ulepszeń. Dzięki temu ponadstuletni koźlak do dziś jest sprawny, zadziwia znakomitym stanem zachowania oryginalnych, archaicznych urządzeń. A jego historia jest naprawdę pasjonująca...
	Piec chlebowy wolnostojący, koniec XIX w., rekonstrukcja, Kaszuby Wolnostojące piece chlebowe budowane były na polu lub w sadzie przy domu. Użytkowały je większe gospodarstwa lub kilka rodzin. Bogaci gospodarze kaszubscy- gburzy, stawiali tego typu piece w swoich zagrodach, aby czerpać dodatkowe dochody. Do opalania pieca używane było drewno sosnowe, kostki torfu, niekiedy słoma. Piec ogrzewano przez około 1 godzinę. Wypiek chleba trwał od 1,5 do 2 godzin, co było uzależnione od rodzaju ciasta i wielkości bochenków.
	Młyn wodny, pocz. XX w., Strzygi, ziemia dobrzyńska Młyn znajdował się za wsią Strzygi, nad bezimienna strugą. Muzeum zakupiło go w 1990 r. od ostatniego właściciela, który pracował w nim jeszcze do wiosny następnego roku. Po rozbiórce i przewiezieniu do skansenu, budynek zmontowano, odtwarzając dodatkowo część starszych urządzeń na podstawie dokumentacji z 1926 r.
	Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, pocz. XX w., Pływaczewo, ziemia chełmińska Zabytkowa strażnica służyła pożarnikom przez kilka dziesięcioleci, w 1990 r. przeniesiono ją do toruńskiego skansenu. Uwagę zwraca bardzo cenna sikawka konna z przełomu XIX i XX stulecia. Równie ciekawa jest ręczna sikawka przenośna z początku lat dwudziestych XIX w. oraz okazały beczkowóz z 1911 r.